Thành Hoàng Đế - di tích lịch sử có kiến trúc đặc biệt

Tọa lạc trên địa bàn thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định, thành Hoàng Đế (hay còn gọi là thành Đồ Bàn) là một trong những di tích lịch sử có kiến trúc đặc biệt gắn với hai triều đại vương quốc Champa và Tây Sơn.

Mảnh đất nhiều thăng trầm

 

Cuối thế kỷ thứ X, đầu thế kỷ XI, khi dời đô từ Đồng Dương (Quảng Nam) về phía Nam, vương triều Champa đã quyết định chọn Đồ Bàn (nay thuộc địa bàn xã Nhơn Hậu và phường Đập Đá, thị xã An Nhơn) làm kinh đô mới, do Chiêm vương Ngô Nhật Hoan xây dựng. Văn bia Champa gọi là kinh đô Vijaya, sử Việt thời Lê gọi là thành Chà Bàn, còn sử liệu sau này gọi là thành Đồ Bàn.

 

Thành Hoàng Đế - di tích lịch sử có kiến trúc đặc biệt

Bờ móng thành Hoàng Đế sau khai quật.


Từ đó đến cuối thế kỷ 15, thành Đồ Bàn trở thành trung tâm chính trị, quân sự, văn hóa, tôn giáo, kinh tế phồn thịnh của vương quốc Champa. Năm 1471, sau khi vua Lê Thánh Tông đem quân chinh phục Champa, đã sát nhập vùng đất Bình Định vào lãnh thổ của Đại Việt. Lúc này, thành Đồ Bàn không còn giữ được vai trò là kinh đô của vương quốc Champa.

 

Thành Hoàng Đế - di tích lịch sử có kiến trúc đặc biệt

Lăng mộ Võ Tánh trong thành Hoàng Đế được lập sau khi Nguyễn Ánh lên ngôi.

 

Đến thế kỷ 18, khi cuộc khởi nghĩa nông dân Tây Sơn nổ ra, thành Đồ Bàn xưa được Nguyễn Nhạc chọn làm đại bản doanh. Sau đó, tại tòa thành này, Nguyễn Nhạc lên ngôi Hoàng Đế, lấy niên hiệu là Thái Đức. Từ đây, thành Đồ Bàn chính thức mang tên thành Hoàng Đế và trở thành kinh đô của chính quyền Trung ương Hoàng Đế Thái Đức – Nguyễn Nhạc.

 

Năm 1802, triều đại Tây Sơn sụp đổ, Nguyễn Ánh lên ngôi, đặt niên hiệu là Gia Long, đóng đô ở Phú Xuân (Huế). Năm 1805, nhà Nguyễn cho lập lăng Võ Tánh ngay trên nền điện Bát Giác của thành Hoàng Đế và dùng lầu Bát Giác làm nơi hương khói gọi là Bát Giác lầu.

 

Thành Hoàng Đế - di tích lịch sử có kiến trúc đặc biệt

Những kiến trúc nét điêu khắc cổ xưa vẫn còn lưu lại ở thành Hoàng Đế.


 

Đến năm 1815, nhà Nguyễn cho triệt hạ hết các cung điện cũ của thành Hoàng Đế, dỡ đá ong của thành cũ mang đi xây thành mới, trừ lầu Bát Giác được sửa sang lại làm Đền Song Trung thờ Võ Tánh và Ngô Tùng Châu (sau này còn có tên gọi là Đền Chiêu Trung).

 

Địa thế quân sự đặc biệt

 

Những năm qua, khảo cổ học đã khai quật bóc tách, nhờ vậy diện mạo kiến trúc thành Hoàng Đế cũng như thành Đồ Bàn đã dần được phát lộ. Theo đó, thành Hoàng Đế nguyên là một tổng thể kiến trúc hình chữ nhật, gồm ba vòng thành: Thành Ngoại, Thành Nội và Tử Cấm Thành. Thành ngoại có chu vi 7.400m, hiện nay phần còn lại của tường thành cao từ 3 – 6m, trên mặt bờ thành phía Nam còn lưu giữ hai thanh đá cắm thẳng đứng cao 3m.

 

Thành Hoàng Đế - di tích lịch sử có kiến trúc đặc biệt

Bờ thành Hoàng Đế sau này được xây lại bằng đá ong.

 

Thành nội còn được gọi là Hoàng Thành, có hình chữ nhật, với chu vi 1.600m, dài 430m, rộng 370m. Những dấu vết còn lại cho thấy tường thành được xây bằng đá ong và đắp đất, có 3 cửa ở 3 mặt Nam, Đông, Tây, cửa chính hướng về phía Nam gọi là cửa Tiền. Trước cửa Tiền hiện còn hai tượng voi đá gồm một voi đực và một voi cái. Voi cái cao 1,7m, dài 2,2m, thân rộng 0,7m tạc trong tư thế tĩnh, mang bành và đồ trang sức thể hiện những yếu tố của nghệ thuật Champa. Voi đực cao 2m, dài 2,2m, thân rộng 1m, tạc trong tư thế động, vòi uốn cong như đang nhổ một vật gì đó. Đây được cho là hai tượng voi thể hiện dạng tượng tròn có kích thước lớn nhất của người Champa hiện còn.


Thành Hoàng Đế - di tích lịch sử có kiến trúc đặc biệt

Cổng cổ thành Hoàng Đế.

 

Bên trong Thành nội là Tử Cấm Thành cũng có hình chữ nhật với chu vi 600m, dài 174m, rộng 126m, cửa chính quay về hướng Nam, gọi là Nam Lâu. Tường thành đắp đất và đá ong hai mặt dày 1,5m, bờ tường cao nhất hiện còn khoảng 3m. Nơi đây hiện còn lưu giữ 3 tượng sư tử đá có niên đại từ thế kỷ XII; hai hồ bán nguyệt (thủy hồ) dài 17m, rộng 10m và sâu 1,6m; lầu Bát Giác và khu lăng thờ hai viên quan nhà Nguyễn chết ở đây là Võ Tánh và Ngô Tùng Châu.

 

Thành Hoàng Đế - di tích lịch sử có kiến trúc đặc biệt

Hồ Bán Nguyệt trong thành Hoàng Đế.

 

Theo tài liệu của Tổng đốc Bình Phú Quan phòng Phan Huy Dũng và Trần Tiến Hối (triều Thành Thái), thành Đồ Bàn dựa vào núi Long Cốt để làm thế vững. Thành hình vuông rộng hơn 10 dặm mở bốn cửa. Xây bằng gạch, rào gỗ, tuy không có hào rãnh mà vẫn kiên cố. Trong thành có các thắng cảnh như tháp Tiên Sí (Cánh Tiên), gác Thiên Lan.

 

Còn theo sách "Đồ Bàn Ký" của Nguyễn Văn Hiển, thành Đồ Bàn được xây dựng vào trung tâm của nước, tựa vào thế vững của núi Long Cốt, non xanh bày hàng trước mặt, nước biếc uốn réo xung quanh… Bên hữu lấy núi Phong làm lũy, bên tả lấy bể làm hào; núi Cù Mông như rồng cuộn khúc ở phía trước; bến Thạch Tân như cọp hùng cứ ở mặt sau, quả là nơi hiểm trở thiên nhi

 

Với chu vi 7.400m, thành Hoàng Đế được xem là có quy mô lớn nhất trong hệ thống thành cổ Việt Nam còn đến nay. Nơi này được coi là "thắng địa", có vị trí cao thoáng, lấy núi Mò O làm tiền án phía Đông, núi Tam Sơn làm lá chắn phía Nam, phía Tây là những dải đồi thấp nối tiếp nhau trải dài tạo tấm lá chắn giăng trước lũy.

 

Ba mặt thành, phía xa là các dòng sông uốn lượn như hào tự nhiên che chắn. Thành được xây dựng trên thế đất hội tụ núi sông liền kề, liên kết điệp trùng, vừa có thế công vừa có thế thủ.

 

Thành Hoàng Đế - di tích lịch sử có kiến trúc đặc biệt

Thành Hoàng Đế còn lưu lại của một thời Champa cổ.

 

Trải qua những năm tháng thăng trầm của lịch sử, hiện nay thành Hoàng Đế vẫn còn lưu giữ nhiều dấu tích của hai vương quốc Champa và Tây Sơn. Các kiến trúc của hai thời kỳ nằm đan xen nhau, tạo nên sự phong phú và nét đặc trưng của di tích, đặc biệt là kiến trúc quân sự. Đây cũng là lý do khiến hai triều đại vương quốc Champa và Tây Sơn quyết định chọn nơi này định đô.

Theo Doanhnghiepvn.vn
Cách nấu chè khoai lang dẻo ngon tại nhà
Chè khoai lang thanh mát ngày hè. Chỉ với vài nguyên liệu dễ mua cùng với các bước chế biến đơn...
Choáng ngợp Capri - hòn đảo "không Covid-19" ở châu Âu, điểm nghỉ dưỡng siêu cao cấp của người giàu trời Tây
Được biết tới là một hòn đảo nghỉ dưỡng cao cấp - nơi lui tới yêu thích của giới nhà giàu phương...
Gia đình Hà Nội 7 thập kỷ làm thứ trà hảo hạng, giá cả chục triệu/kg
Để làm được 1kg trà sen hảo hạng, người nghệ nhân cần tới 1000 - 1200 bông sen. Sen ướp trà phải...
Những mẩu truyện cười cực ngắn nhưng có tác dụng xả stress cực kỳ hiệu quả
Hãy cùng đọc một số truyện cười cực ngắn dưới đây để tiếp thêm năng lượng tích cực bạn nhé
Hết dịch hãy đến ngay 10 chốn ăn chơi này để tận hưởng trọn vẹn đêm Hà Nội
Phố phường Hà Nội trong đêm là sự đan xen giữa tĩnh lặng và náo nhiệt, hiện lên đầy cuốn hút...
Cách pha trà tắc mật ong thơm ngon giải nhiệt ngày hè
Cách pha trà tắc mật ong đang được mọi người tìm kiếm để tự pha chế tại nhà trong mùa hè oi bức...
4 cung hoàng đạo rất dễ yêu sai người
Dương Cưu, Song Sinh, Cự Giải và Nhân Mã là 4 cung hoàng đạo dường như rất dễ mắc sai lầm khi...
7 địa danh nổi tiếng thế giới đã biến mất mãi mãi
Đa số địa danh này đều bị "xóa sổ" do điều kiện thời tiết. Biến đổi khí hậu là một trong những...
Thịt lợn hầm với những thứ này thành món đại ngon, đại bổ lại cực dễ làm
Đậu đỏ và các loại đậu không những rất tốt cho tim mạch mà khi kết hợp với thịt lợn vô cùng ngon...
Mùng 1 tháng 5 âm lịch: Dâng cúng hoa gì để cầu được ước thấy
Từ xa xưa, người Việt tin rằng chọn đúng loại hoa dâng cúng vào ngày mùng 1 âm lịch sẽ mang đến...
Nội dung khác
Anh chọn ai khi cả hai cùng có "thai"
Em không biết phải nên như thế nào nữa, trước đó anh có về nhà em chơi và xin quen cũng như xin...
20/6/2021 - Tư vấn
Nên làm gì khi bị lạc nội mạc tử cung và nang buồng trứng?
Tôi bị lạc nội mạc tử cung và nang buồng trứng phải 34x38mm, trái 22x28mm
20/6/2021 - Tư vấn
Khó điều trị viêm nhiễm phụ khoa do nấm
Vợ em bị viêm nhiễm do nấm đi chữa tại bệnh viện Da liễu với bệnh viện Trung Uơng rồi
20/6/2021 - Tư vấn
Chưa dám mở lời vì sợ nàng cho "out"
Cô ấy được khá nhiều người con trai mở lời nhưng hầu hết cô ấy đều từ chối, bởi thế em không biết...
20/6/2021 - Tư vấn
Có ai yêu thương em... "như vậy"
Em đã li hôn chồng được 4 năm, trong thời gian đó em chỉ nuôi con và làm việc, không nghĩ đến...
19/6/2021 - Tư vấn
Bị u nang buồng trứng khi đang mang thai có nguy hiểm?
đi siêu âm thai ở phòng khám thì bác sĩ nói có một nang trứng 38x40mm ở buồng trứng trái
19/6/2021 - Tư vấn
Sau mổ giãn tĩnh mạch thừng tinh bao lâu thì hết đau?
Cháu mới mổ giãn tĩnh mạch thừng tinh trái bằng phương pháp phẫu thuật
19/6/2021 - Tư vấn
Tình bạn thân không phải là tình bạn duy nhất
Em tưởng rằng mình cũng sẽ có một đứa bạn thân, vui hay buồn thì chia sẻ với nhau, nhưng em nghĩ...
19/6/2021 - Tư vấn
Mụn trắng cứng, không đau ở phần phụ nam là dấu hiệu gì?
Mấy hôm nay khi đi tắm, cháu kiểm tra thấy phần phụ của cháu có mọc vài mụn màu trắng
19/6/2021 - Tư vấn